Dodatek edukacyjny do gry

Dodatek edukacyjny do gry planszowej „IGRZYSKA W OLIMPII”

gieg3

Zabudowania Olimpii opisane w grze planszowej

Budowla Datowanie Opis
Świątynia Zeusa  456 r. p.n.e. Najwspanialsza świątynia w Olimpii. Wewnątrz znajduje się  12 metrowy posąg Zeusa ze złota i kości słoniowej dłuta Fidiasza – jeden z 7 cudów świata starożytnego.
Świątynia Hery VI w. p.n.e. Najstarsza świątynia Olimpii, poświęcona Herze – żonie Zeusa, patronce igrzysk Herajskich.
Prytanejon V w. p.n.e. Tu odbywały się uczty na cześć zwycięzców igrzysk, w nim znajdowała się  kaplica Hestii, gdzie palił się święty ogień. Od niego odpalano wszystkie inne ognie na terenie Altis.
Buleuterion /Dom Rady/ VI w. p.n.e. Siedziba Rady Sędziów, archiwum Olimpii. Miejsce posągu Zeusa Horkios, przed którym składali przysięgę uczestnicy igrzysk i sędziowie.
Stadion IV w. p.n.e. Miejsce rozgrywania wszystkich konkurencji oprócz wyścigów konnych, 212 m na 29m. Składał się z bieżni 192,27m, /600 stóp Heraklesa/ oraz trybun na 20-40 tys. osób.
Hipodrom VI w. p.n.e. Miejsce rozgrywania wyścigów rydwanów i wyścigów konnych.
Grób Pelopsa V w. p.n.e. Symboliczne miejsce pochówku herosa Pelopsa – postaci półmitycznej wg jednego z mitów założyciela igrzysk.
Wielki Ołtarz Zeusa X w. p.n.e. Odwieczne miejsce składania ofiar ku czci Zeusa miedzy innymi ofiary ze 100 wołów /hekatomby/ w czasie igrzysk.
Skarbce Polis VII – V w. p.n.e. Zbudowane przez miasta i kolonie greckie. Gromadzono w nich majątek, który mogły one wykorzystać w potrzebie oraz cenne przedmioty poświęcone bogom.
Gimnazjon II w. p.n.e. Miejsce treningu zawodników z bieżnią i miejscem do ćwiczenia rzutu dyskiem, rzutu oszczepem i skoków.
Palestra III w. p.n.e. Plac otoczony portykiem do ćwiczeń sportów walki: zapasy, boks i pankration.
Altis X w. p.n.e. Święty gaj, w którym znajdowały się świątynie poświęcone bóstwom olimpijskim. Pierwotne miejsce kultu w Olimpii.
Ołtarz Taraksipposa ? Ołtarz we wschodniej części hipodromu, przy słupie do nawrotu tzw. „strach dla koni”.
Portyk Echo IV w. p.n.e. Budowla odgradzająca Altis i stadion z siedmiokrotnym echem i galerią obrazów. Miejsce rywalizacji heroldów i trębaczy.
Ołtarz Chamyne IV w. p.n.e. Ołtarz usytuowany przy bieżni, z którego Chamyne – kapłanka Demeter obserwowała igrzyska.
Stanowiska sędziowskie IV w. p.n.e. Zlokalizowane po stronie południowo zachodniej bieżni stadionu, stanowiska sędziów i obserwatorów zawodów.

 

Chronologia zdarzeń  w fabule gry wg Judith Swaddling

Obowiązkowy, 10 miesięczny trening przed igrzyskami.
Spondoforowie, wysłannicy Olimpii ogłaszają pokój boży – ekecheirię na czas igrzysk i na czas podróży przed igrzyskami i po nich.
Zawodnicy przybywają na 30 – dniowy trening do stolicy Elidy – Elis.  Mają tam obowiązek ćwiczenia pod nadzorem sędziów – hellanodikai, którzy kwalifikują trenujących zawodników do ostatecznej rozgrywki w Olimpii.
Święty,  ale obowiązkowy, dwudniowy marsz z Elis do Olimpii po zakończeniu treningu – trasa 58 km.
W Olimpii
1 dzień:Przysięga zawodników i sędziów przed Zeusem Horkios /Zeus Przysiąg/.Prywatne i publiczne ofiary w Altis z prośbą o wyrocznie i powodzenie w zawodach. Konkurs heroldów i trębaczy.Zawody chłopców: bieg, zapasy, boks.
2 dzieńWyścigi na hipodromie: wyścigi rydwanów dwukonnych i czterokonnych, wyścigi  jeźdźców. Pentatlon: bieg na jeden stadion, rzut dyskiem, rzut oszczepem, skok w dal, zapasy.
3 dzieńUroczysta procesja do wielkiego ołtarza Zeusa i składanie ofiary ze 100 wołów.Konkurencje biegowe: dromos – jeden stadion, diaulos – dwa stadiony, dolichos – 20 stadionów. Uczta w Prytanejonie.
4 dzieńKonkurencje siłowe: zapasy, boks, pankration.Bieg w uzbrojeniu – hoplites dromos.5 dzieńDekoracja wieńcem oliwnym  zwycięzców wszystkich konkurencji w przedsionku Świątyni Zeusa. Uroczysta procesja dziękczynna po Altis  z pieśniami pochwalnymi na cześć zwycięzców. Uroczyste uczty.

Pojęcia związane ze sportem starożytnym zaprezentowane w grze

 Agony Zawody w starożytnej Grecji, rozumiane jako powszechna rywalizacja. Wyrażenie używane do dzisiaj.
Afesis Urządzenie startowe na hipodromie. Specjalna konstrukcja umożliwiająca uczciwy i równoczesny start 40 rydwanów.
„Apite” „Ruszajcie”- antyczne hasło do rozpoczynania biegu.
Aryballos Niewielki pojemnik na oliwę przeznaczony do smarowania ciała zawodnika w celu ochrony przed słońcem. Towarzyszyła mu przeważnie skrobaczka do zeskrobywania z ciała kurzu zmieszanego z oliwą.
Balbis Miejsce do wykonywania skoku w dal i rzutu oszczepem, ograniczone kamiennym progiem, którego nie można było przekraczać w trakcie wykonywania rzutu czy skoku.
Dromos Bieg albo bieżnia, czasami synonim wyrażenia stadion.
Dysk Olimpijskie dyski przechowywane były w skarbcu Sikiończyków. Rzucano nimi w czasie pentatlonu. Ważyły ok. 2 kg każdy.
Ephedros „Siedzący obok”. To wolny los oznaczający awans do następnej rundy bez zmierzenia się z przeciwnikiem, w przypadku nieparzystej liczby zawodników.
Epinikion Pieśń lub utwór literacki czczący zwycięzcę w igrzyskach.
Halter/haltery Ciężarki trzymane w dłoniach przez skoczka, używane do skoku w dal. Wykonane z kamienne lub metalu. Miały  dodawać ciału zawodnika dodatkowego pędu i zwiększyć odległość skoku.
Keroma Specjalnie nawodnione, błotniste miejsce do odbywania zapasów i pankrationu.
Linia startu i mety Wykonana z kamiennych bloków z rowkami na palce biegaczy szeroka na 29,70m, podzielona na 20 stanowisk startowych.
Losowanie zawodników Z hełmu lub z misy z brązu losowano litery alfabetu. Zawodnicy, którzy wylosowali taką samą literę tworzył parę do walki.
Oszczep Drewniany, wielkości wzrostu zawodnika. Miał w środku uchwytu zamocowany rzemień /ankyle/, aby nadawał mu ruch wirowy i stabilizował jego lot.
„Poda para poda” „Do biegu gotowi” – „noga przy nodze” to komenda dla biegaczy nakazująca zająć miejsca na linii startu.
Rydwany Lekkie, dwukołowe pojazdy bez resorów, zbudowane przeważnie z drewna i trzciny, łączone rzemieniami i zdobione ozdobnymi blachami, pomalowane na jaskrawy kolor.
 Himantes Ponad 3 – metrowe rzemienie ze skóry wołowej do owijania rąk przed walką bokserską.  Zabezpieczały dłonie i przedramiona przed urazami.
Skamma Skopane motyką, wyrównane i wysypane piaskiem miejsce do walki dla zapaśników na stadionie oraz miejsce do skoku w dal w pentatlonie.
Stadion Miara długości równa 600 stóp. Jedna stopa to ok. 30-32 cm. Potem tak określano bieg na długość bieżni a później miejsce rozgrywania biegu – obiekt sportowy. W Olimpii to 192,27m.

Geografia igrzysk zawarta w grze

Alfejos – rzeka okalające Olimpię od południa, łącząca Olimpię z morzem Jońskim. Rzeka żeglowana w starożytności.
Altis – Święty Gaj Zeusa o powierzchni około 3,5 hektara. W nim znajdowały się najważniejsze sakralne obiekty Olimpii.
Elida – jedna z krain Greckich, położona na środkowym zachodzie półwyspu Peloponez.
Elis – stolica Elidy, miejsce obowiązkowego treningu zawodników przed igrzyskami.
Góra Kronosa – wzniesienie na północ od Altis, służące częściowo za trybunę dla widzów /południowe zbocze/.
Hellada – starożytna nazwa Grecji.
Kladeos – rzeka okalająca Olimpię od zachodu, wpada do Alfejosu.
Letrionoj – miejscowość na trasie 58 km marszu z Elis do Olimpii, gdzie nocowali uczestnicy igrzysk.
Olimpia – sanktuarium w Elidzie, w Grecji na Peloponezie, miejsce igrzysk ku czci Zeusa. Olimpia nie była miastem ani osadą.
Peloponez – półwysep na którym leży Elida i wiele innych krain i miast greckich.
Źródło Piera – źródło na granicy Elidy i Olimpii, gdzie składano ofiarę z dzika w trakcie uroczystego marszu z Elis do Olimpii.

Indeks osób  związanych ze sportem starożytnym

 Alejptaj Osoba nacierająca zawodników oliwą i wykonująca masaż mięśni przed i po walce lub w czasie treningu.
Alytes Strażnik porządku, podległy hellanodikai, wymierzający karę chłosty zawodnikom popełniającym falstart.
Chamyne Kapłanka Demeter siedząca na kamiennym ołtarzu tuż przy bieżni stadionu i obserwująca zawody.
Fidiasz Wybitny rzeźbiarz starożytne Grecji. Autor 12 – metrowego posągu Zeusa w świątyni w Olimpii, wykonanego ze złota i kości słoniowej, uznanego za jeden z siedmiu cudów świata starożytnego.
Gymnotribaj Nauczyciel, instruktor sportowy, trener realizujący zajęcia w gimnazjonie.
Hellanodikai Sędziowie w Olimpii. Było ich kilku, przeważnie 10. Ponosili całkowitą odpowiedzialność za przestrzeganie reguł, decydowali w spornych sprawach i orzekali kary nakładane na zawodników i trenerów. Nigdy nie uzasadniali swoich decyzji. Musieli być obiektywni i rzetelni w ocenie, byli wybitnymi znawcami reguł, zasad treningu. Niekiedy nakładali karę chłosty na zawodników, którą wykonywał ich pomocnik – mastigoforoj. Od ich decyzji można było się odwołać do Rady Sędziów.
Higienoj iatroj Starożytny specjalista od poprawiania sprawności fizycznej, łączył cechy trenera i lekarza osobistego.
Hoplita Ciężkozbrojny piechur grecki.
Jeźdźcy Osoby startujące na koniach w wyścigach, wynajęte przez właścicieli koni.
Mastigophoros „Niosący bicz”- służba porządkowa na igrzyskach.
Olimpionik   Zwycięzca w jednej lub wielu konkurencji w Olimpii. Miał prawo do postawienia swojego pomnika w Altis i epinikionu – pieśni na swoją cześć.
Pajdotribaj Nauczyciel uczący gimnastyki i szkolenia wojskowego. Wychowawca zajmujący się wychowaniem i kształceniem młodzieży.
Periodionikes Zwycięzca cyklu igrzysk, zajmujący pierwsze miejsce w igrzyskach w olimpijskich, nemejskich, istmijskich i delfijskich.
Spondoforowie  „Niosący rozejm”. Heroldowie z Olimpii, zanoszący do greckich polis informacje o terminie igrzysk i zapraszający do Olimpii zawodników i kibiców. Ogłaszali też ekecheirię – powszechny pokój na czas igrzysk.
Woźnica Osoba prowadząca rydwan w zawodach na hipodromie, wynajęta przez właściciela koni. Wieniec olimpijski otrzymywał tylko właściciel zaprzęgu, woźnica szarfę zwycięzcy. Rzadko właściciele brali osobisty udział w wyścigach.

Panhelleńskie igrzyska wieńczące

Nazwa Region/Miejsce Kult Nagroda
Olimpijskie Elida /Olimpia Zeus Wieniec oliwny
Pyttyjskie/Delfijskie Fokida/Delfy Apollo Wieniec wawrzynowy
Istmijskie Argolida/Korynt Posejdon Wieniec z liści selera lub sosny
Nemejskie Argolida/Nemea Zeus Wieniec z liści dębu lub bluszczu

Inne ważne:

Panatenaje Attyka/ Ateny Atena Amfory z Oliwą
Eleuterie Larisa/Tesalia Zeus Nagrody finansowe
Karneja Lakonia  Apollo Nagrody finansowe
Asklepeja Epidauros Asklepios Nagrody finansowe

Mity o powstaniu igrzysk w Olimpii

 Mit o Pelopsie Pelops chciał poślubić Hippodameję córkę władcy Elidy – Ojnomaosa. Mogło się tak stać tylko wtedy, kiedy wygra z nim wyścig rydwanów. Tak się stało. Rydwan Ojnomaosa rozleciał się w czasie jazdy, a on sam poniósł śmierć. Pelops zarządził zawody na cześć poległego. Było to zgodne ze starogrecką tradycją i było początkiem igrzysk.
Mit o Heraklesie Idajskim /z Krety/ Herakles przybył do Olimpii ze swoimi czterema braćmi i zachęcił ich do zawodów w biegu. Zwycięzcę uwieńczył gałązką dzikiej oliwki.
Mit o walce Zeusa Igrzyska odbywają się na pamiątkę zwycięskiej walki Zeusa nad Kronosem o panowanie nad światem.

Ciekawostki

Odkrywca Olimpii Richard Chandler, angielski badacz starożytności odkrył ruiny Olimpii w 1766 roku.
Miara czasu Grecki historyk Timajos /345-250 r p.n.e./ podzielił dzieje Grecji wg czteroletnich odcinków czasu tj. od igrzysk do igrzysk. Olimpiady stały się miarą chronologii dziejów.
Największy rozkwit igrzysk Lata 500 r. p.n.e. – 449 r. p.n.e. to szczytowy rozkwit igrzysk w Olimpii.
Falstart  Za falstart karano zawodników chłostą na stadionie.
Zanes  Posążki Zeusa fundowane z kar pieniężnych nałożonych na zawodników za nieprzestrzeganie reguł. Każdy posiadał inskrypcję z nazwiskiem sprawcy i opisem przewinienia.
Posąg Zeusa ze złota i kości słoniowej  Po zamknięciu Olimpii pod koniec panowania Teodozjusza II przeniesiono go do Bizancjum, gdzie przebywał jeszcze około 100 lat.  Potem spłonął w pożarze miasta w 475 roku n.e.
Znicz Olimpijski  W Olimpii nie palono znicza olimpijskiego. Ogień znajdował się w kaplicy Hestii w Prytanejonie. Od niego odpalano ogień na wielkim ołtarzu Zeusa.
„Ani pływać ani czytać nie umie” Powiedzenie starogreckie na temat osoby źle wykształconej.
Pierwszy zwycięzca Koroibos z Elidy – 776 r. p.n.e. – zwyciężył w biegu na jeden stadion.
Ostatni znany zwycięzca Varazdat z Armenii w igrzyskach 291 olimpiady w 385 r. n.e. zwyciężył w rywalizacji bokserów.
Głośne przekupstwo sędziów  Za cesarza Nerona w 67 roku n.e. igrzyska 211 olimpiady odbyły się z dwuletnim opóźnieniem. Kilka „zwycięstw” odniósł cesarz Rzymu – Neron. Przekupił on sędziów kwotą 250 tys. drachm.
Spartanie Nie brali udziału w boksie i pankratione, gdyż nie uznawali tego, że mogą ulec w walce i się poddać. W tych konkurencjach wyłaniano zwycięzcę  przez poddanie się przeciwnika.
Zamknięcie igrzysk w Olimpii  W 393 r. n.e. cesarz Teodozjusz I Wielki wydał zakaz organizacji igrzysk. W 426 r. n.e. inny cesarz Teodozjusz Wielki II wydał nakaz spalenia Altis.
Zniszczenie Olimpii  Po zamknięciu Olimpii zniszczyły ją trzęsienia ziemi a wylewy rzek Alfejos i Kladeos naniosły na nią kilkumetrową warstwę mułu. Niedawno inną wersję zaproponował profesor Andreas Vot z Uniwersytetu w Moguncji. Twierdzi on, że Olimpię nie przykryły osady rzeczne, ale osady naniesione przez tsunami.
Tales z Miletu Ten wielki matematyk podobno zmarł na udar słoneczny podczas oglądania zawodów  na stadionie w Olimpii podczas igrzysk 58 olimpiady w 548 r. p.n.e.
Brama Żałoby Brama, przez którą wynoszono ofiary wypadków , które miały miejsce podczas wyścigów na hipodromie.
Zeus od much /Zeus Apomyjos/  W Olimpii na skutek ciasnoty, tłumów i braku warunków higienicznych plagą były owady. Zawodnicy składali ofiarę Zeusowi od much, aby uwolnił  ich od dokuczliwego wpływu.
Motyka  Bokserzy często trenowali przy użyciu motyki, którą przygotowywali miejsce do walki. Motyka stała się symbolem walk bokserskich w starożytnej Grecji.
 Zawodnicy   Do igrzysk 15 olimpiady zawodnicy występowali z przepaskami na biodrach. W następnych igrzyskach występowali nago, a od pewnego momentu również trenerzy asystujący im podczas zawodów.
Kalokagathia  Piękny i dobry /szlachetny/, doskonałość fizyczna i intelektualna. Ideał wychowania w starożytnej Grecji /Ateny/.
Igrzyska wieńczące Igrzyska  Olimpijskie, Nemejskie, Istmijskie i Delfickie, w których nagrodami były wyłącznie wieńce, nie wręczano  nagród finansowych.
Igrzyska dla zysku Igrzyska gdzie nagrodami były premie finansowe i wartościowe przedmioty: Panatenaje, Eleuterie, Karneja, Asklepeja.